Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym

W razie wygaśnięcia hipoteki (lub przeniesienie jej na inne miejsce) właścicielowi nieruchomości przysługuje w granicach wygasłej hipoteki uprawnienie do rozporządzania opróżnionym miejscem hipotecznym. Może on ustanowić na tym miejscu nową hipotekę albo przenieść na nie za zgodą uprawnionego którąkolwiek z hipotek obciążających nieruchomość. Hipoteka taka korzysta z pierwszeństwa, jakie przysługiwało wygasłej hipotece. Uprawnienie do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym powstaje niezależnie od tego, z jakiej przyczyny wygasła hipoteka (np. z powodu całkowitej spłaty zabezpieczonej wierzytelności albo zrzeczenia się hipoteki), chyba że miejsce hipoteczne opróżniło się wskutek egzekucji z nieruchomości. Po wygaśnięciu hipoteki właściciel decyduje, składając oświadczenie i wniosek wieczystoksięgowy o odpowiedniej treści, czy wyrazić zgodę na wykreślenie tej hipoteki (co spowoduje, że hipoteka z niższym pierwszeństwem posunie się na jej miejsce), czy też zachować uprawnienie do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym w przyszłości. Oświadczenie takie wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym.

Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym może nastąpić jednocześnie z wykreśleniem dotychczasowej hipoteki albo po takim wykreśleniu (jeżeli prawo do rozporządzenia miejscem zostało ujawnione w księdze wieczystej). Rozporządzenie następuje:

• na rzecz nowego wierzyciela hipotecznego, dla którego ustanawiana jest nowa hipoteka – wówczas jest ono częścią oświadczenia o ustanowieniu hipoteki i wobec czynności notarialnej obowiązują takie wymagania, jak przy ustanowieniu hipoteki, m.in. wymaga się formy aktu notarialnego, przy czym (jeśli wygasła hipoteka jest nadal wpisana do księgi wieczystej) dodatkowo potrzeba oświadczenia banku (lub innego wierzyciela hipotecznego) potwierdzającego spłatę całej wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i wygaśnięcie hipoteki (opróżniającej miejsce hipoteczne) – zob. zakładkę „Ustanowienie hipoteki”,
• na rzecz dotychczasowego wierzyciela hipotecznego (który dotąd miał pierwszeństwo niższe od wygasłej hipoteki) – wówczas rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym następuje w drodze odrębnej umowy, zawieranej między właścicielem i wierzycielem hipotecznym (mającym nabyć pierwszeństwo), o przeniesieniu opróżnionego miejsca hipotecznego, w ramach której wierzycielowi hipotecznemu przyznawane jest pierwszeństwo, jakie miała wygasła hipoteka; dla takiej umowy wymagana jest umowa w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a do tej czynności notarialnej, oprócz dowodów tożsamości stron, wystarczy okazanie oświadczenia banku o wysokości zadłużenia z tytułu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką (albo oświadczenia innego wierzyciela hipotecznego) oraz (jeśli wygasła hipoteka jest nadal wpisana do księgi wieczystej) oświadczenie banku (lub innego wierzyciela hipotecznego) potwierdzającego spłatę całej wierzytelności zabezpieczonej hipoteką i wygaśnięcie hipoteki (opróżniającej miejsce hipoteczne).