Lokal (mieszkalny, użytkowy, garaż), który dotychczas nie został wyodrębniony, może zostać wyodrębniony łącznie z zawarciem umowy sprzedaży lub darowizny tego lokalu. Zob. zakładki dotyczące darowizny nieruchomości albo sprzedaży lokalu.

Dopuszczalne jest również ustanowienie odrębnej własności lokalu przez właściciela nieruchomości na podstawie jednostronnej czynności prawnej, dokonywanej wyłącznie przez właściciela nieruchomości. Czynność ta wymaga formy aktu notarialnego pod rygorem nieważności.

Do dokonania czynności notarialnej, czyli ustanowienia odrębnej własności lokalu (wyodrębnienia lokalu i założenia dla niego księgi wieczystej) w drodze jednostronnej czynności prawnej, niezbędne są następujące dokumenty:

dowód tożsamości stawającego (właściciela),
dokument potwierdzający nabycie przez właściciela nieruchomości, np. wypis aktu notarialnego wcześniejszej umowy darowizny, sprzedaży, dożywocia; postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia (jeżeli nieruchomość została odziedziczona); akt własności ziemi; decyzja administracyjna (w przypadku uwłaszczenia); umowa albo postanowienie sądu o dziale spadku lub zniesieniu współwłasności nieruchomości,
numer księgi wieczystej nieruchomości (zwykle podany w jednym z powyższych dokumentów),
jeżeli nabycie nieruchomości przez właściciela nastąpiło na podstawie dziedziczenia, to również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego stwierdzające, że podatek od spadków i darowizn został zapłacony lub że nabycie jest zwolnione od podatku,
wypis z ewidencji gruntów i budynków dla nieruchomości (gruntu), której częścią jest lokal, wraz z wyrysem z mapy ewidencyjnej, z adnotacją, że dokument jest przeznaczony do dokonywania wpisów do ksiąg wieczystych (wydaje starosta),
zaświadczenie o samodzielności lokalu (wydaje starosta),
rzuty kondygnacji budynku, na których znajduje się lokal lub pomieszczenia do niego przynależne, z zaznaczonym lokalem i pomieszczeniami do niego przynależnymi (np. z dokumentacji technicznej, załączanej do wniosku o wydanie zaświadczenia o samodzielności lokalu).
przy wyodrębnieniu pierwszego lokalu na danej nieruchomości dodatkowo wypis z ewidencji gruntów i budynków dla budynku (z kartoteki budynków) z adnotacją, że dokument jest przeznaczony do dokonywania wpisów do ksiąg wieczystych (wydaje starosta),
jeżeli nieruchomość, z której lokal jest wyodrębniany, jest obciążona hipoteką, służebnością albo innym prawem obciążającym nieruchomość (np. dożywocia), to w zależności od sytuacji może być potrzebne:
- oświadczenia wierzyciela hipotecznego (np. banku), osoby uprawnionej z tytułu służebności lub innego prawa obciążającego nieruchomość, w którym wyrażono zgodę na wyodrębnienie lokalu bez obciążania go hipoteką, służebnością lub innym prawem (chyba że stawający zgadza się na to, by hipoteka, służebność lub inne prawo obciążały również wyodrębniony lokal); oświadczenie to wymaga formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym (z wyjątkiem hipoteki bankowej, wobec której wystarczy pisemne oświadczenie banku).