Służebność gruntowa jest prawem rzeczowym, które polega na tym, że każdorazowy właściciel jednej nieruchomości (władnącej) ma prawo w oznaczonym zakresie korzystać z innej nieruchomości (obciążonej) bądź żądać od jej właściciela niewykonywania określonych działań. Prawo służebności może być ujawnione w księgach wieczystych (obu nieruchomości) i jest ono skuteczne niezależnie od tego, kto nabędzie nieruchomość władnącą lub nieruchomość obciążoną. Każda służebność gruntowa może być ustanowiona, odpłatnie albo nieodpłatnie, na czas oznaczony albo nieoznaczony, w drodze umowy w formie aktu notarialnego. Wystarcza jednak stawiennictwo do aktu samego właściciela nieruchomości obciążonej (właściciel nieruchomości władnącej może wyrazić zgodę na nabycie prawa w dowolnej formie).

Najczęstszą w praktyce postacią służebności jest prawo do przejeżdżania (przechodzenia, przeganiania bydła itp.) przez cudzą nieruchomość czyli tzw. służebność drogi. Jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, jej właściciel może żądać od właścicieli gruntów sąsiednich ustanowienia za wynagrodzeniem potrzebnej służebności drogowej. Jest to wówczas obowiązkowa do ustanowienia służebność drogi koniecznej. Jeśli natomiast nieruchomość ma dostęp do drogi publicznej, to służebność drogi może być ustanowiona, jeśli zgadza się na to właściciel nieruchomości obciążonej.

Do dokonania czynności notarialnej, umowy ustanawiającej służebność drogi, potrzebne są następujące dokumenty:

dowód tożsamości stawającego (wystarczające jest stawiennictwo do aktu właściciela nieruchomości obciążonej, przez którą ma przebiegać droga),
dokument potwierdzający nabycie przez właściciela nieruchomości obciążonej, np. wypis aktu notarialnego wcześniejszej umowy darowizny, sprzedaży, dożywocia; postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia (jeżeli nieruchomość została odziedziczona); akt własności ziemi; decyzja o przydziale lokalu (w razie nabycia lokalu przez przydział od spółdzielni mieszkaniowej); decyzja administracyjna (w przypadku uwłaszczenia); umowa albo postanowienie sądu o dziale spadku lub zniesieniu współwłasności nieruchomości,
numer księgi wieczystej nieruchomości obciążonej (zwykle podany w jednym z powyższych dokumentów),
dokument potwierdzający nabycie przez właściciela nieruchomości władnącej (podobny jak podane powyżej),
numer księgi wieczystej nieruchomości władnącej,
jeżeli nabycie nieruchomości przez właściciela nastąpiło na podstawie dziedziczenia, to również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego stwierdzające, że podatek od spadków i darowizn został zapłacony lub że nabycie jest zwolnione od podatku,
odpis skrócony aktu małżeństwa właściciela jednej z nieruchomości, jeżeli jego nazwisko widoczne w dokumencie stanowiącym podstawę nabycia lub księdze wieczystej różni się od obecnego,
jeżeli nieruchomość obciążona należy do majątku wspólnego małżonków lub ma innych współwłaścicieli, to potrzebna jest zgoda męża albo żony lub współwłaścicieli w formie aktu notarialnego (lub ich stawiennictwo do aktu),
ewentualnie wypis z rejestru gruntów i budynków (wydaje starosta) oraz dokument obejmujący zaznaczenie przebiegu drogi na mapie.