Służebność mieszkania jest prawem rzeczowym, które pozwala określonej osobie mieszkać w cudzej nieruchomości (domu, lokalu), a także przyjąć na mieszkanie małżonka i dzieci małoletnie, a inne osoby o tyle, o ile są przez niego utrzymywane albo potrzebne przy prowadzeniu gospodarstwa domowego. Służebność mieszkania jest służebnością osobistą, co oznacza, że obciąża określoną nieruchomość (i jest skuteczna niezależnie od tego, kto tę nieruchomość nabędzie), lecz przysługuje tylko określonej indywidualnie osobie fizycznej (służebnikowi). Służebność mieszkania jest niezbywalna i wygasa najpóźniej z chwilą śmierci służebnika. Jest często ustanawiana przez osobę, która podarowała swój dom lub lokal komuś bliskiemu, lecz chciałaby sobie zastrzec prawo dożywotniego mieszkania w darowanej nieruchomości. Alternatywą dla ustanowienia w tej sytuacji służebności mieszkania jest zawarcie umowy dożywocia, która jednak daje dożywotnikowi dalej idące uprawnienia (nie tylko do mieszkania, lecz również m.in. do otrzymywania środków utrzymania). Co więcej, służebność mieszkania może być ustanowiona odpłatnie albo nieodpłatnie (na rzecz dowolnej osoby, a nie tylko takiej, która zbywa nieruchomość).
Ustanowienie służebności mieszkania wymaga zawarcia umowy oraz formy aktu notarialnego. Wystarczające jest jednak stawiennictwo do aktu notarialnego wyłącznie właściciela ustanawiającego służebność. Służebnik może wyrazić zgodę na nabycie prawa w dowolnej formie. Do dokonania czynności notarialnej, jaką jest zawarcie umowy ustanawiającej służebność przesyłu, potrzebne są następujące dokumenty:
- dowód tożsamości stawającego (wystarczające jest stawiennictwo do aktu właściciela nieruchomości, który ustanawia służebność mieszkania),
- dokument potwierdzający nabycie przez właściciela nieruchomości , np. wypis aktu notarialnego wcześniejszej umowy darowizny, sprzedaży, dożywocia; postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia (jeżeli nieruchomość została odziedziczona); akt własności ziemi; decyzja o przydziale lokalu (w razie nabycia lokalu przez przydział od spółdzielni mieszkaniowej); decyzja administracyjna (w przypadku uwłaszczenia); umowa albo postanowienie sądu o dziale spadku lub zniesieniu współwłasności nieruchomości,
- numer księgi wieczystej nieruchomości (zwykle podany w jednym z powyższych dokumentów),
- odpis skrócony aktu małżeństwa właściciela nieruchomości, jeżeli jego nazwisko widoczne w dokumencie stanowiącym podstawę nabycia lub księdze wieczystej różni się od obecnego,
- jeżeli nieruchomość należy do majątku wspólnego małżonków lub ma innych współwłaścicieli, to potrzebna jest zgoda męża albo żony lub współwłaścicieli w formie aktu notarialnego (lub ich stawiennictwo do aktu).