Zrzeczenie się hipoteki następuje w drodze jednostronnej czynności prawnej wierzyciela hipotecznego. Aby możliwe było wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej, niezbędne jest złożenie oświadczenia o zrzeczeniu się hipoteki co najmniej w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym. Do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej potrzeba dodatkowo oświadczenia właściciela wyrażającego zgodę na takie wykreślenie (lub, alternatywnie, zgodę na wpis do księgi wieczystej uprawnienia do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym). Przy zachowaniu jedynie formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym notariusz poświadcza tylko własnoręczność podpisu na dokumentach przygotowanych przez strony. Nie składa też wniosku wieczystoksięgowego, chyba że takie jest wyraźne żądanie strony.
Wierzyciel hipoteczny może też złożyć oświadczenie o zrzeczeniu się hipoteki w formie aktu notarialnego (podobnie jak właściciel nieruchomości wyrażający zgodę na wykreślenie hipoteki lub wpisanie do księgi prawa do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym). Do tej czynności notarialnej strony powinny przygotować jedynie (oprócz dowodów tożsamości) wypis aktu notarialnego lub innego dokumentu potwierdzającego ustanowienie hipoteki. Notariusz, w zależności od woli właściciela nieruchomości wyrażonej w tym akcie, składa wówczas wniosek wieczystoksięgowy o wykreślenie hipoteki albo o wpisanie na jej miejsce prawa do rozporządzenia opróżnionym miejscem hipotecznym, którym właściciel może rozporządzić na rzecz innego wierzyciela hipotecznego (jednego z dotychczasowych bądź nowego, na rzecz którego dopiero ustanowi hipotekę) – zob. zakładkę „Rozporządzenie opróżnionym miejscem hipotecznym”.
Szczególną postacią zrzeczenia się (przyszłej) hipoteki jest tzw. zgoda wierzyciela hipotecznego (np. banku) na bezobciążeniowe odłączenie nieruchomości. Jest to oświadczenie, z którego wynika, że po podziale nieruchomości albo wyodrębnieniu z niej lokalu hipoteka nie będzie obciążała wszystkich nieruchomości (jak wynika z zasad ogólnych), ponieważ nie powstanie na części nieruchomości (lokalu) objętej zgodą (zrzeczeniem się) wierzyciela. Ta czynność notarialna, wymagająca formy pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym (z wyjątkiem hipoteki bankowej, wobec której wystarczy pisemne oświadczenie banku), jest przydatna przy podziałach nieruchomości gruntowych (np. sprzedaż lub darowizna części gruntu) oraz wyodrębnianiu lokali.